Impreza, wycieczka, zielona szkoła – w pytaniach i odpowiedziach
Za oknem coraz więcej słońca, czas więc pomyśleć nad wiosenno - letnim wypoczynkiem uczniów. Bez względu na to czy pojadą na jednodniową wycieczkę autokarową, na zieloną szkołę czy też będą brać udział w jednodniowych zawodach sportowych – bezwzględnie trzeba zapewnić im bezpieczeństwo. Sprawdź, jakie Ty masz obowiązki w tym zakresie i co powinieneś egzekwować od innych osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo uczniów. Wybraliśmy najczęstsze i najciekawsze pytania dyrektorów z zakresu organizacji imprez i wycieczek i udzielamy na nie odpowiedzi w tym artykule.
Jeśli przeczytasz ten artykuł, dowiesz się:
- W jaki sposób ustalić liczbę opiekunów na wycieczkach szkolnych?
- Jakie obowiązki egzekwować od kierownika i opiekuna wycieczki?
- Na jakich zasadach można przeszukać ucznia w trakcie wycieczki szkolnej?
- Jak uzasadnić zakaz zabierania telefonu komórkowego na wycieczkę szkolną?
- Kto ponosi odpowiedzialność materialną za szkody wyrządzone na wycieczce szkolnej?
- Jak zorganizować żywienie podczas wycieczki szkolnej?
- W jaki sposób ubezpieczyć uczestników wycieczki?
ORGANIZACJA ZAJĘĆ I WYCIECZEK POZA TERENEM SZKOŁY
Pytanie 1: Czy wyjście poza teren szkoły (typu wycieczka do muzeum, kina, wyjście na rekolekcje itp. – wszystko w obrębie jednego miasta) wymaga wypełnienia karty wycieczki?
Odpowiedź: Nie zawsze. Konieczność wypełnienia karty wycieczki dotyczy tego zakresu działalności szkoły, który związany jest z organizacją dla uczniów krajoznawstwa i turystyki (§ 1 i 2 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Organizacja krajoznawstwa i turystyki
Celem organizowania krajoznawstwa i turystyki jest m.in.:
- poznawanie kraju, jego środowiska przyrodniczego, tradycji, zabytków kultury i historii,
- poszerzenie wiedzy z różnych dziedzin życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego,
- upowszechnianie zasad ochrony środowiska naturalnego oraz umiejętności korzystania z zasobów przyrody,
- poznanie zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach.
Szkoły mogą organizować dla uczniów różnorodne formy krajoznawstwa i turystyki m.in. wycieczki realizowane jako wycieczki przedmiotowe lub krajoznawczo-turystyczne (§ 1 i 4 pkt 1 i 2 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Inicjowana i realizowana przez nauczycieli wycieczka przedmiotowa powinna mieć ponadto na celu uzupełnienie obowiązującego programu nauczania w ramach danego przedmiotu lub przedmiotów pokrewnych (§ 4 pkt 1 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Przygotowana pod względem programowym i organizacyjnym wycieczka będąca formą krajoznawstwa i turystyki może odbywać się:
- w tej samej miejscowości i zostać zaplanowana jako wycieczka piesza lub z dojazdem środkami komunikacji miejskiej,
- w innej miejscowości z zaplanowanym dojazdem autokarem lub koleją.
Każdy wyznaczony przez Ciebie kierownik wycieczki musi, poza innymi obowiązkami, przygotować kartę wycieczki zgodnie z określonym przepisami wzorem i przedstawić ją Tobie do zatwierdzenia (§ 10 i 12 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Organizacja wyjść nie związanych z krajoznawstwem i turystyką
Nie każde wyjście uczniów poza teren szkoły jest jednak wycieczką. Uczniowie wychodzą poza teren szkoły także w innym celach niż te związane z organizacją krajoznawstwa i turystyki. Poza terenem szkoły mogą być także organizowane różne zajęcia, np. kulturalne, sportowe, rekreacyjne.
Organizacja wyjść poza teren szkoły, podobnie jak organizacja wycieczki i imprezy,
wymaga:
- ustalania ich programu oraz
- zapewnienia opieki i bezpieczeństwa uczniom.
Liczba opiekunów oraz sposób sprawowania opieki nad uczniami podczas zajęć zależy od ich wieku, stopnia rozwoju psychofizycznego, stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności, specyfiki zajęć oraz warunków, w jakich będą się one odbywać (§ 32 rozporządzenia MENiS z 31 grudnia 2002 r.).
UWAGA! Do zajęć poza terenem szkoły należy przygotować się podobnie jak do wycieczek lub imprez, ale bez konieczności wypełnienia karty wycieczki i przedstawienia jej Tobie do zatwierdzenia.
Organizacja rekolekcji dla uczniów
Rekolekcje dla uczniów to zwykle zajęcia organizowane dla wszystkich lub części uczniów poza terenem szkoły. Uczniowie uczęszczający na naukę religii mają trzy kolejne dni wolne od zajęć szkolnych po to, by mogli uczestniczyć w rekolekcjach wielkopostnych, jeśli religia lub wyznanie, do którego należą, nakłada na swoich członków tego rodzaju obowiązek (§ 10 ust. 1 rozporządzenia MEN z 14 kwietnia 1992 r.).
Szczegółowe zasady dotyczące organizacji rekolekcji są przedmiotem odrębnych ustaleń między kościołami i związkami wyznaniowymi organizującymi rekolekcje (jeżeli na terenie szkoły prowadzona jest nauka religii więcej niż jednego wyznania a szkołą (§ 10 ust. 3 rozporządzenia MEN z 14 kwietnia 1992 r.). Opiekę nad uczniami w tym czasie sprawują katecheci, ale w sytuacji gdy grupa uczniów uczęszczających na rekolekcje jest zbyt duża, by sami katecheci zagwarantowali im bezpieczeństwo, zobowiązujesz do tego także innych nauczycieli.
Rekolekcje nie są dla nauczycieli czasem wolnym od pracy. Szczegółową organizację pracy szkoły w okresie rekolekcji powinieneś określić na podstawie właściwych zapisów statutu szkoły. Możesz w tym czasie np.:
- zobowiązać nauczycieli do sprawowania opieki nad uczniami biorącymi udział w rekolekcjach,
- zobowiązać nauczycieli do organizacji zajęć opiekuńczo-wychowawczych w szkole dla dzieci, które nie biorą udziału w rekolekcjach lub po ich zakończeniu,
- zorganizować w tym czasie szkolenie dla nauczycieli lub zebranie rady pedagogicznej, ale tylko gdy 100% uczniów jest na rekolekcjach i przy założeniu że 100% nauczycieli będzie uczestniczyło w zebraniu.
Możesz także wykorzystać rozwiązanie pośrednie i zapewnić nauczyciela (kilku nauczycieli) do opieki nad uczniami pozostającymi w szkole (wówczas oni nie uczestniczą w szkoleniu, bo już np. przeszli podobne szkolenie) a z pozostałymi realizować szkolenie. Nie może być bowiem sytuacji, że 100% nauczycieli ma zebranie/szkolenie a uczniowie pozostają bez opieki (nawet gdyby to był tylko jeden uczeń).
Podstawa prawna:- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 1, § 2, § 4 pkt 1, § 4 pkt 2, § 10, § 12.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69 ze zm.) - § 2, § 32.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w przedszkolach i szkołach publicznych (Dz.U. z 1992 r. Nr 36, poz. 155 ze zm.) - § 10 ust. 1.
Bożena Winczewska
LICZBA OPIEKUNÓW NA WYCIECZKACH SZKOLNYCH
Pytanie 2: Jaka ustalić liczbę opiekunów na wycieczkach krajowych i zagranicznych?
Odpowiedź: Przepisy nie określają wymaganej liczby opiekunów uczniów biorących udział w wycieczkach zarówno krajowych, jak i zagranicznych. To, ilu opiekunów sprawować będzie opiekę nad uczniami, zależy od wielu kryteriów, które należy uwzględnić organizując konkretną wycieczkę szkolną (§ 32 ust. 1 rozporządzenia MENiS z 31 grudnia 2002 r.).
Opiekunem wycieczki może być nauczyciel albo, po uzyskaniu Twojej zgody, inna osoba pełnoletnia (§ 13 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Przy organizacji wycieczek liczbę opiekunów oraz sposób zorganizowania opieki ustala się, uwzględniając:
- wiek uczniów,
- stopień rozwoju psychofizycznego uczniów,
- stan zdrowia uczniów,
- niepełnosprawność uczniów,
- specyfikę wycieczki,
- warunki, w jakich będzie się ona odbywać
(
§ 32 rozporządzenia MENiS z 31 grudnia 2002 r.).
Przykład: Organizowanie wycieczki dla uczniów klas I–IV szkoły podstawowej, wśród których będą dzieci słabe fizycznie, odznaczające się złym stanem zdrowia lub niepełnosprawne, wymagać będzie ustalenia większej liczby opiekunów niż gdy w wycieczce będą brali udział sprawni fizycznie uczniowie klasy VI.
Kierownik wycieczki w karcie wycieczki poza programem wycieczki, listą uczestników, jego imieniem i nazwiskiem powinna wskazuję liczbę opiekunów, ustaloną z uwzględnieniem wyżej podanych kryteriów.
Podstawa prawna: - Rozporządzenie Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69 ze zm.) - § 32 ust.1.
- Rozporządzenie Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 13.
Bożena Winczewska
KIEROWANIE WYCIECZKĄ I JEDNOCZESNE SPRAWOWANIE OPIEKI – CZY JEST MOŻLIWE
Pytanie 3: Czy kierownik wycieczki może być jednocześnie opiekunem?
Odpowiedź: Nie. Odpowiedzialnymi za zorganizowanie wycieczki i jej przebieg są kierownik i opiekunowie wycieczki. Każda z tych osób ma wyznaczony inny zakres obowiązków i odpowiedzialności za realizację swoich zadań (§ 11, 12 i 13 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.). Wykonywanie jednocześnie zadań kierownika wycieczki i opiekuna uczniów biorących w niej udział nie zapewni pełnego bezpieczeństwa uczestnikom i uniemożliwi należyte i odpowiedzialne wykonanie zadań przypisanych każdej z ról.
Kwalifikacje i obowiązki kierownika wycieczki szkolnej
Kierownikiem wycieczki wyznaczonym przez Ciebie jest:
- pracownik pedagogiczny szkoły,
- inna osoba pełnoletnia.
Wskazana osoba powinna posiadać kwalifikacje odpowiednie do realizacji tej formy krajoznawstwa i turystyki. Może to być:
1) ukończony kurs kierowników wycieczek szkolnych,
2) pełnienie roli instruktora harcerskiego,
3) posiadanie uprawnień przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej lub pilota wycieczek
(§ 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Kierownik wycieczki ma do wykonania zadania związane z przygotowaniem wycieczki pod względem programowym i organizacyjnym oraz czuwania nad jej prawidłowym przebiegiem.
Do obowiązków kierownika wycieczki należy:
- opracowanie programu i harmonogramu wycieczki,
- opracowanie regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników,
- zapewnienie warunków do pełnej realizacji programu i regulaminu wycieczki oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie,
- zapoznanie uczestników z zasadami bezpieczeństwa oraz zapewnienie warunków do ich przestrzegania,
- określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu, zapewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom,
- nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy,
- zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników,
- dokonanie podziału zadań wśród uczestników,
- dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wycieczki,
- dokonanie podsumowania i oceny przeprowadzonej wycieczki oraz rozliczenia finansowego
(
§ 12 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Obowiązki opiekuna wycieczki szkolnej
Do obowiązków opiekuna wycieczki należy:
- sprawowanie opieki nad powierzonymi uczniami,
- współdziałanie z kierownikiem w zakresie realizacji programu i harmonogramu wycieczki,
- sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem regulaminu przez uczniów, ze szczególnym uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa,
- nadzorowanie wykonywania zadań przydzielonych uczniom,
- wykonywanie innych zadań zlecanych przez kierownika
(
§ 13 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Obowiązki kierownika wycieczki a obowiązki opiekuna
Występowanie w roli opiekuna koliduje z realizacją obowiązków kierownika wycieczki. Rodzice zgłaszający się z dziećmi na miejsce zbiórki przekazują je pod opiekę nauczycieli – opiekunów wycieczki. Od tej pory opiekunowie powinni koncentrować swoją uwagę na uczniach i właściwym wykonywaniu zadań związanych z zapewnieniem im opieki i bezpieczeństwa oraz realizacją programu wycieczki. Opiekun, który jednocześnie wykonuje obowiązki kierownika wycieczki, nie zapewni ciągłej opieki nad uczniami. Pozostawienie uczniów samych, by załatwić pilne sprawy należące do kompetencji kierownika wycieczki, spowoduje naruszenie przepisu o niedopuszczalności prowadzenia jakichkolwiek zajęć bez nadzoru upoważnionej do tego osoby (§ 13 rozporządzenia MENiS z 31 grudnia 2002 r.).
Łączenie funkcji kierownika i opiekuna wycieczki utrudni kierownikowi koordynowanie i nadzorowanie realizacji programu i harmonogramu wycieczki, współpracę z opiekunami w zapewnianiu bezpiecznych warunków wszystkim uczestnikom wycieczki w czasie jej trwania, bieżące prowadzenie spraw organizacyjnych i finansowych.
UWAGA! W sytuacji niedyspozycji jednego z opiekunów kierownik wycieczki zobowiązany będzie przejąć jego zadania i tak realizować wszystkie obowiązki, by przede wszystkim zapewnić uczniom bezpieczeństwo.
W przypadku niedopełnienia obowiązków i zaniedbań narażających uczniów na niebezpieczeństwo zarówno kierownik wycieczki, jak i opiekun mogą ponieść odpowiedzialność karną, cywilną lub służbową.
Podstawa prawna:- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) – § 11, § 12, § 13.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69 ze zm.) – § 13, § 32.
Bożena Winczewska
PRZESZUKIWANIE UCZNIA W TRAKCIE WYCIECZKI SZKOLNEJ
Pytanie 4: Czy udział dziecka w wycieczce szkolnej można uzależnić od wyrażenia przez rodziców (opiekunów prawnych) zgody na ewentualne przeszukanie dziecka przez opiekuna wycieczki w przypadku podejrzenia dziecka o zażywanie bądź posiadanie papierosów, narkotyków, alkoholu?
Odpowiedź: Nie. Przeszukania mogą dokonywać wyłącznie organy do tego uprawnione na podstawie ustawy i w ściśle przez ustawę określonych przypadkach (art. 220 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego - dalej jako: kpk). Rodzice (opiekunowie prawni) nie mogą wyrazić zgody na przeszukiwanie dzieci przez opiekunów podczas szkolnej wycieczki. Zgoda taka nie może być również warunkiem wyjazdu dziecka na wycieczkę.
Przepisy dotyczące organizacji wycieczek szkolnych nie dają podstaw do przeszukiwania przez opiekunów uczestników wycieczki niezależnie od tego, jakie ciążą na nich podejrzenia. Przeszukanie jest zawsze ingerencją w sferę wolności i praw człowieka (art. 41 ust. 1 Konstytucji RP).
Przeszukiwać mogą wyłącznie organy uprawnione do tego przez ustawę (np. prokurator albo na polecenie sądu lub prokuratora Policja) i tylko we wskazanych w ustawach przypadkach - w postępowaniu karnym, a także w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary (art. 220 § 1 kpk).
Zapisy w regulaminie wycieczki
Wprawdzie szkoła, będąc organizatorem wycieczki, ustala jej regulamin, do którego powinni stosować się uczestnicy wycieczki, jednakże postanowienia regulaminu nie mogą być sprzeczne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, w szczególności nie mogą ograniczać praw gwarantowanych w ustawach.
Warunkiem udziału w wycieczce dziecka nie może być wyrażenie przez rodziców zgody na jego ewentualne przeszukanie (dotyczy to także rzeczy dziecka), zwłaszcza że zgoda taka wyrażana byłaby na przyszłość, w oderwaniu od konkretnej sytuacji. Również złożenie takiego oświadczenia przez rodziców pozbawione jest mocy prawnej i nie daje żadnych podstaw do przeszukania dziecka przez opiekuna.
Podstawa prawna: - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – art. 41 ust. 1.
- Ustawa z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – art. 220 § 1.
Patryk Kuzior
TELEFONY KOMÓRKOWE NA WYCIECZKACH SZKOLNYCH – CZY MOŻNA ZABRONIĆ
Pytanie 5: Czy można zabronić dzieciom zabierania na zieloną szkołę telefonów komórkowych, które są narzędziem do sterowania pracy nauczyciela, udzielania „rad” oraz nagan przez rodziców?
Odpowiedź: Tak. Organizując uczniom imprezę wyjazdową, jaką jest zielona szkoła, przygotowuje się jej regulamin i zapoznaje z nim wszystkich uczestników. Jeżeli w regulaminie określono, że uczniowie nie zabierają ze sobą telefonów komórkowych, to wszyscy uczestnicy zielonej szkoły muszą się do tego zastosować (§ 12 pkt 2 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Regulamin wycieczki/imprezy
Szkoły mogą organizować dla swoich uczniów różnorodne formy krajoznawstwa i turystyki. Jedną z takich form są imprezy wyjazdowe związane z realizacją programu nauczania, takie jak zielone szkoły, szkoły zimowe, szkoły ekologiczne (§ 4 pkt 5 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Wyznaczony przez Ciebie kierownik imprezy m.in.:
- opracowuje program, harmonogram i regulamin imprezy,
- zapewnia warunki do pełnej realizacji programu i regulaminu imprezy oraz sprawuje nadzór w tym zakresie.
Po opracowaniu regulaminu kierownik zapoznaje z nim wszystkich uczestników zielonej szkoły (§ 12 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.). Nadzór nad przestrzeganiem regulaminu przez uczniów sprawuje opiekun.
Wpisanie do regulaminu „zielonej szkoły” zakazu zabierania telefonów komórkowych nie powinno wynikać z niechęci nauczycieli do zbyt częstych kontaktów z rodzicami i wysłuchiwania instrukcji rodziców, jak postępować z dzieckiem. Taki zakaz uzasadniać raczej mogą przewidywane problemy związane z zgubieniem telefonu czy używaniem go w trakcie organizowanych zajęć.
UWAGA! Brak możliwości komunikowania się przy pomocy własnego telefonu komórkowego powinien być zrekompensowany udostępnieniem numeru telefonu stacjonarnego dzieciom i rodzicom. Należy również określić, kiedy i na jakich zasadach będzie można z korzystać z telefonu.
Podstawa prawna: - Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 4 pkt 5; § 12 pkt 2; § 13 ust. 2.
Bożena Winczewska
ODPOWIEDZIALNOŚĆ MATERIALNA ZA SZKODY WYRZĄDZONE NA WYCIECZCE SZKOLNEJ
Pytanie 6: Wysyłając ucznia na wycieczkę szkolną, rodzice wyrażają zgodę lub nie na pokrycie szkód wyrządzonych przez ich dziecko. Czy rzeczywiście tylko rodzic jest odpowiedzialny materialnie za ewentualne szkody? Czy opiekun, kierownik wycieczki, dyrektor może odmówić zabrania na wycieczkę ucznia, gdy rodzic nie wyrazi zgody na pokrycie szkód materialnych wyrządzonych przez jego dziecko?
Odpowiedź: Nie. Za szkody wyrządzone przez małoletnie dzieci odpowiadają nie tylko rodzice. Odpowiedzialny jest ten, kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad nimi i tylko wtedy, gdy nadzoru tego nie wykonywał starannie (art. 427 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - dalej jako: kc).
Dlaczego nie można odmówić uczniowi udziału w wycieczce?
Nie powinno się ograniczać uczniowi możliwości udziału w wycieczce z powodu nieprzyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej rodziców za czyny małoletniego dziecka, jeżeli w czasie, gdy może być wyrządzona szkoda, do nadzoru nad nim zobowiązana jest inna osoba.
Nie można odmówić uczniowi udziału w wycieczce zorganizowanej przez szkołę także ze względu na to, że:
- uczeń ma obowiązek brać udział w zajęciach edukacyjnych, które zorganizowane są jako wycieczki przedmiotowe realizowane w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania w ramach przedmiotu lub przedmiotów pokrewnych (§ 4 pkt 1 rozporządzenia z 8 listopada 2001 r.),
- warunkiem koniecznym udziału uczniów niepełnoletnich w wycieczkach, innych niż przedmiotowe, jest zgoda rodziców (opiekunów prawnych), a nie oświadczenie o ponoszeniu kosztów ewentualnych szkód (§ 8 rozporządzenia z 8 listopada 2001 r.).
Kto ma obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody?
Kto ze swojej winy wyrządził drugiemu szkodę, zobowiązany jest do jej naprawienia (art. 415 kc). Dziecko, które nie ukończyło lat trzynastu, nie ponosi jednak odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę (art. 426 kc). Odpowiedzialność ta została przeniesiona na osobę sprawującą opiekę nad małoletnim (zasada domniemania winy osoby nadzorującej). Zwykle z tytułu braku nadzoru za szkodę odpowiadają rodzice sprawujący nad dzieckiem stałą pieczę z mocy ustawy.
ZASTOSUJ! Pamiętaj, że rodzice nie ponoszą odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez małoletnie dzieci, w czasie gdy znajdowały się one pod opieką nauczyciela w szkole czy na zajęciach organizowanych przez szkołę poza obiektami należącymi do niej.
Rodzice (opiekunowie prawni) są zwolnieni od odpowiedzialności, jeśli oddadzą dziecko pod nadzór innej osoby lub instytucji. Posyłając dziecko do szkoły, rodzice przekazują opiekę nad nim Tobie jako dyrektorowi i nauczycielom (art. 4 i 39 ust. 1 pkt 3 UoSO oraz art. 6 pkt 1 i art. 7 ust. 1 KN). Wyłączenie możliwości przypisania winy małoletniemu przed ukończeniem 13 lat nie oznacza automatycznie obciążenia odpowiedzialnością za wyrządzoną przez niego szkodę jego rodziców czy opiekunów. Za szkody te odpowiedzialny jest ten, kto z mocy ustawy lub umowy jest zobowiązany do nadzoru nad małoletnim i tylko wtedy, gdy nadzoru tego nie wykonywał starannie.
Powyżej 13. roku życia - uczeń odpowiada za szkodę samodzielnie
Osoba powyżej 13. roku życia może ponosić odpowiedzialności za szkodę spowodowaną danym czynem (art. 15 kc). Aby sprawca czynu niedozwolonego został uznany winnym i obciążony obowiązkiem naprawienia szkody, poszkodowany musi jej dowieść (art. 6 kc). W przypadku uznania winy problemem jest brak własnego majątku małoletniego - najczęściej ciężar naprawienia szkody ponoszą rodzice.
Jeżeli kilku uczniów ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna (art. 441 § 1 kc).
Deklaracja rodzica może jedynie ułatwić negocjacje z poszkodowanym
Pisemna deklaracja rodzica, że zapłaci za szkody wyrządzone przez jego dziecko, na pewno ułatwia negocjacje z poszkodowanym, by nie występował z roszczeniami do sądu. Jeżeli jednak będzie domagał się odszkodowania tą drogą, to do odpowiedzialności nie mogą być pociągnięci rodzice dziecka, lecz opiekun wycieczki sprawujący opiekę nad uczniami. Za szkodę, którą wyrządził małoletni przed osiągnięciem 13. roku życia, odpowie ten, kto sprawował nad nim nadzór w chwili wyrządzenia szkody.
Zapisy w regulaminie wycieczki
Kierownik wycieczki opracowując regulamin, powinien opisać w nim, w jaki sposób uczniowie mają się zachowywać, by m.in. nie dochodziło do wyrządzenia szkody osobom trzecim przez uczestników wycieczki. Z ustaleniami musi zapoznać wszystkich uczestników.
Opiekunowie są zobowiązani właściwie i odpowiedzialnie wykonywać zadania z zakresu sprawowania opieki nad uczniami i nadzorować przestrzegania przez nich regulaminu.
Organizując wycieczkę, trzeba starannie dobierać opiekunów – takich, którzy gwarantują ciągły i właściwy nadzór nad dziećmi. Jeżeli nadzór będzie sprawowany należycie i nadzorujący to udowodni, może uwolnić się od odpowiedzialności.
Podstawa prawna:- Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) - art. 4 i 39 ust. 1 pkt 3.
- Ustawa z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) - art. 6 pkt 1 i art. 7 ust. 1 KN.
- Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) -art. 6; art. 15; art. 415; art. 426; art. 427; art. 441 § 1; art. 441.
- Rozporządzenie Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 4 pkt 1; § 8.
Bożena Winczewska
ORGANIZACJA ŻYWIENIA PODCZAS WYCIECZKI SZKOLNEJ
Pytanie 7: Czy przepisy regulują i dopuszczają możliwość zorganizowania kilkudniowej wycieczki dla dzieci szkoły podstawowej do schroniska młodzieżowego z kuchnią samoobsługową, podczas której będą mogły wraz z opiekunami samodzielnie przygotowywać śniadania i kolacje? Czy też trzeba dzieciom zorganizować gotowe posiłki?
Odpowiedź: Nie, przepisy nie regulują w jakim miejscu dzieci mogą nocować i spożywać posiłki. Za organizację wyżywienia i noclegów dla uczestników wycieczki odpowiada jej kierownik (§ 12 pkt 7 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.). Uczestnicy wycieczki wraz z opiekunami mogą przygotowywać śniadania i kolacje pod warunkiem, że czynności wykonywane przez dzieci będą dostosowane do ich wieku i możliwości oraz zachowane zostaną zasady bezpieczeństwa i higieny.
Organizacja żywienia należy do kierownika wycieczki
Do kierownika wycieczki należy przygotowanie jej pod względem programowym i organizacyjnym.
Przed wycieczką kierownik powinien:
- opracować program i harmonogram wycieczki,
- opracować regulamin i zapoznać z nim wszystkich uczestników,
- zapoznać uczestników z zasadami bezpieczeństwa,
- określić zadania opiekunów w zakresie realizacji programu, zapewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom,
- zorganizować transport, wyżywienie i noclegi
(
§ 12 pkt 7 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Przygotowywanie posiłków podczas wycieczki – jakie warunki
Planując przygotowywanie razem z dziećmi niektórych posiłków kierownik powinien zastanowić się czy uczestnicy wycieczki będą mogli wykonać to zadanie: czy pozwoli na to ich wiek, umiejętności, sprawność. Kryterium wieku należy uwzględnić przy ustalaniu programu wycieczki (§ 32 ust. 2 rozporządzenia MENiS z 31 grudnia 2002 r.).
Informowanie uczniów i rodziców o ustaleniach organizacyjnych
Jeżeli kierownik zaplanował samodzielne przygotowywanie przez dzieci i opiekunów śniadań i kolacji w schronisku młodzieżowym to przed wycieczką zarówno Ty jako dyrektor szkoły jak i rodzice dzieci oraz opiekunowie powinni być o tym poinformowani. O podjętych ustaleniach w sprawie wycieczki należy także poinformować uczestników, omówić z nimi zasady bezpieczeństwa a potem zapewnić warunki do ich przestrzegania (§ 9 ust. 1 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Podstawa prawna:- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 9 ust. 1; § 12 pkt 7.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69 ze zm.) - § 32 ust. 2.
Bożena Winczewska
UDZIAŁ W WYCIECZCE UCZNIA BĘDĄCEGO POD STAŁĄ OPIEKĄ PSYCHIATRYCZNĄ
Pytanie 8: Czy nauczyciel, opiekun bądź też kierownik wycieczki szkolnej może odmówić zabrania na wycieczkę szkolną ucznia (20 lat) będącego pod stałą opieką psychiatryczną, nawet jeśli jego lekarz wystawi mu zaświadczenie, że nie widzi przeciwwskazań, aby uczeń wziął udział w takiej wycieczce?
Odpowiedź: Nie. Ani nauczyciel, ani kierownik wycieczki ani jej opiekun nie może zabronić uczniowi udziału w wycieczce szkolnej tylko dlatego, że wie o opiece psychiatrycznej. Gdy uczeń bez żadnych ograniczeń uczestniczy w zajęciach organizowanych przez szkołę, to ma prawo także do uczestniczenia w wycieczce, zwłaszcza gdy jest to wycieczka przedmiotowa realizowana w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania, w ramach danego przedmiotu lub przedmiotów pokrewnych (§ 4 pkt 1 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Co uwzględnić przy organizowaniu wycieczki i ustalaniu jej harmonogramu?
Organizację i program wycieczek dostosowuje się do zainteresowań i potrzeb uczniów, ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych (§ 5 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.). Ty wyrażasz zgodę na przeprowadzenie wycieczki poprzez zatwierdzenia karty wycieczki (§ 10 ust. 1 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.). Zawiera ona m.in. listę jej uczestników i liczbę opiekunów, którzy współdziałać będą z kierownikiem wycieczki w realizacji jej programu, sprawować opiekę nad powierzonymi im uczniami i zapewniać im bezpieczeństwo. Liczbę opiekunów ustala się z uwzględnieniem kryteriów, o których piszemy na str..
Dla zapewnienia pełnego bezpieczeństwa uczestnikom wycieczek przy ustalaniu liczby opiekunów należy uwzględnić ich doświadczenie i umiejętności pedagogiczne oraz stopień zdyscyplinowania grupy.
Zebranie informacji o uczniu zamiast wzbraniania udziału w wycieczce
Jeżeli uczniowi odmówiono udziału w wycieczce, powinno się to uzasadnić. Podstawą nie może być jednak fakt, że uczeń jest pod stałą opieką psychiatryczną. Z tego powodu nie może on podlegać dyskryminacji. Istotne są natomiast informacje o jego stanie zdrowia i ewentualnych utrudnieniach lub ograniczeniach funkcjonowania poza terenem szkoły związanych z chorobą (§ 5 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Staranne przygotowanie wycieczki pod kątem organizacyjnym i programowym
Znając ograniczenia, jakie może mieć konkretny uczeń znajdujący się pod opieką psychiatryczną, lub problemy, jakie sprawia (np. trudności w nawiązywaniu kontaktów z otoczeniem, niepewność, nieprzewidywalne działanie), nie należy pozbawiać go uczestnictwa w wyjeździe.
Należy natomiast starannie przygotować wycieczkę pod względem organizacyjnym i programowym, m.in.:
- zapoznać z regulaminem i z zasadami bezpieczeństwa wszystkich uczestników,
- zapewnić warunki do przestrzegania regulaminu i zasad (gdy to konieczne, poświęcając więcej czasu na rozmowę ze wskazanym uczniem),
- określić zadania opiekunów w zakresie realizacji programu, zapewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom wycieczki
(
§ 12 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Podstawa prawna:- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 4 pkt 1; § 5; § 10 ust. 1; § 12.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69 ze zm.) - § 32.
Bożena Winczewska
UBEZPIECZENIE UCZESTNIKÓW WYCIECZKI – CZY ZAWSZE JEST OBOWIĄZKOWE
Pytanie 9: Czy w wycieczkach krajowych obowiązuje ubezpieczenie wszystkich uczestników od następstw nieszczęśliwych wypadków? Czy za ubezpieczenie odpowiada organizator wycieczki?
Odpowiedź: Tak. Uczestników wycieczki ubezpiecza jej organizator, czyli szkoła. Uczestnicy wycieczek i imprez podlegają ubezpieczeniu od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w przypadku wycieczki lub imprezy zagranicznej - ubezpieczeniu od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia (§ 15 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Dodatkowo można wykupić polisę
Niezależnie od tego czy jest to wycieczka krajowa czy zagraniczna uczniowie muszą zostać ubezpieczeni. Ubezpieczeniem tym objęci są zwykle wszyscy uczniowie w ramach szkolnego ubezpieczenia grupowego. Na okres przebywania na wycieczce, kierownik wycieczki na prośbę uczestników lub ich prawnych opiekunów, może wykupić także dodatkową polisę, powodującą podwyższenie ewentualnego odszkodowania.
Dowód ubezpieczenia w dokumentacji wycieczki
Dokumentacja wycieczki powinna zawierać dowód ubezpieczenia wszystkich uczestników od następstw nieszczęśliwych wypadków (numery polisy ubezpieczeniowej i gdy jest dodatkowe ubezpieczenie - dowód tego ubezpieczenia).
Podstawa prawna:- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 1; § 15.
Bożena Winczewska
ODPOWIEDZIALNOŚĆ RODZICA – OPIEKUNA WYCIECZKI
Pytanie 10: Czy rodzic, który jest opiekunem wycieczki ponosi też odpowiedzialność za jej przebieg?
Odpowiedź: Tak, ponosi odpowiedzialność w takim zakresie, jak wynika to z jego zadań określonych przez kierownika wycieczki (§ 12 pkt 5 i § 13 ust. 2 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Zadania opiekuna określa kierownik wycieczki
Opiekunem wycieczki może być rodzic, jeżeli wyrazisz na to zgodę (§ 13 ust. 1 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Kierownik wycieczki określa zadania opiekuna w zakresie realizacji programu, zapewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom wycieczki (§ 12 pkt 5 rozporządzenia MENiS z 8 listopada 2001 r.).
Każdy opiekun wycieczki, w tym rodzic, który uzyskał Twoją zgodę i przyjął określone przez kierownika zadania, zobowiązany jest wykonywać je rzetelnie i odpowiedzialnie. Także od niego zależy, czy zrealizowany będzie program i harmonogram wycieczki oraz zapewniona opieka i bezpieczeństwo uczestnikom.
Odpowiedzialność opiekuna wycieczki
Za nieprawidłowe wypełnianie swoich obowiązków rodzic jako opiekun wycieczki w konsekwencji może:
- ponieść odpowiedzialność karną (w przypadku narażenia ucznia na bezpośrednie niebezpieczeństwo),
- ponieść odpowiedzialność cywilną (obowiązek zadośćuczynienia dla poszkodowanego ucznia wynikająca z Kodeksu cywilnego),
- stracić zaufanie dyrektora szkoły i nauczycieli.
Podstawa prawna:
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z 2001 r. Nr 135, poz. 1516) - § 12 pkt 5; § 13 ust. 1; § 13 ust. 2.
Autor
Bożena Winczewska
Sprawdź, jakie błędy popełniają najczęściej inni dyrektorzy.
ZAKŁADKA BŁĘDY DYREKTORÓW- Nie zatwierdzają kart zielonych szkół.
- Nie sprawdzają warunków bazy noclegowej dla imprezy, wycieczki lub zielonej szkoły.
- Nie wymagają od rodziców zgody na wyjazd na zielona szkołę ich dzieci.
- Nie dostosowują organizacji i programu wycieczki do wieku, zainteresowań ich potrzeb, stanu zdrowia i sprawności fizycznej.
UWAGA! Od 1 marca 2010 r. obowiązują nowe zasady organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży
→ O tym jak zorganizować wypoczynek po ostatnich zmianach w prawie przeczytasz w artykule „Odpowiedzialność nauczycieli za bezpieczeństwo uczniów”, O13.KLASÓWKA DLA DYREKTORA PYTANIA KONTROLNE- Czy każde wyjście/ wycieczka poza teren szkoły oznacza konieczność wypełnienia karty wycieczki?
NIE - Czy przepisy określają wymaganą liczbę opiekunów podczas wycieczki szkolnej?
NIE - Czy rodzice mogą wyrazić zgodę na przeszukiwanie dziecka przez opiekunów podczas wycieczki szkolnej?
NIE - Czy możesz zabronić uczniom zabrania na zieloną szkołę telefonów komórkowych?
TAK DOKUMENTACJA- Karta wycieczki będącej formą krajoznawstwa i turystyki
MUSISZ - Program imprezy/ wycieczki
MUSISZ - Regulamin imprezy/ wycieczki
MUSISZ - Pisemna deklaracja rodzica, że zapłaci za szkody wyrządzone przez jego dziecko
MOŻESZ - Dowód ubezpieczenia wszystkich uczestników od następstw nieszczęśliwych wypadków
MUSISZ |
Autor: Bożena Winczewska
Kuratorium Oświaty w Warszawie
Autor: Patryk Kuzior
prawnik, współautor komentarza do ustawy o systemie oświaty
