Nauczyciel sprawcą kradzieży na terenie szkoły
Problem kradzieży na terenie szkoły, czy podczas wycieczek szkolnych może dotyczyć nie tylko uczniów. Zdarza się, że sprawcą kradzieży jest nauczyciel szkoły. Jest to sytuacja, tym trudniejsza, że nauczyciel jest pracownikiem, który powinien być wzorem moralnym dla wychowanków. Może również okazać się, że nauczyciel, który dokonał kradzieży choruje na kleptomanie. Sprawdź, co powinieneś zrobić gdy pracownik szkoły okradnie drugiego pracownika lub ucznia. W artykule tym przeczytasz m.in.:
- Jak postąpić gdy nauczyciel dokona kradzieży?
- Co o kradzieżach szkolnych mówi Kodeks karny?
- Jakie masz obowiązki gdy nauczyciel dokona kradzieży na terenie szkoły?
- Kiedy można stwierdzić kleptomanię?
- Jak prawo odnosi się do kleptomanii?
- Na czym polega etyka zawodu nauczyciela?
- Kiedy zawieszasz w pełnieniu obowiązków nauczyciela, który dokonał kradzieży?
Kradzież jako przestępstwo i wykroczenie
Przywłaszczenie cudzej własności jest czynem niedozwolonym w ocenie prawa i naruszeniem zasad moralnych, do przestrzegania których zobowiązana jest osoba wykonująca zawód nauczyciela. Przestępstwo kradzieży opisane w art. 278 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeksu karnego, dalej jako: kk to przestępstwo ścigane z urzędu. Właściwy sposób postępowania instytucji, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ureguluje art. 304 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeksu postępowania karnego, dalej jako: kpk, do przestrzegania którego dyrektor szkoły jest obowiązany. Kradzież jest jednym z najczęściej czynów karalnych popełnianych na terenie szkół.
Kiedy sprawcą kradzieży jest uczeń?
Kiedy kradzieży dokonuje uczeń, postępowanie wyznaczają ustalone w szkole procedury z uwzględnieniem przepisów prawa.
Jako dyrektor szkoły masz obowiązek poinformować o przestępstwie lub czynie karalnym popełnionym na jej terenie:
- policję,
- prokuraturę,
- sąd rodzinny i dla nieletnich.
Obowiązek powiadomienia powyższych organów wynika z:
- ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (art. 4 § 3 kpk),
- Kodeksu postępowania karnego (art. 304 § 2 kpk),
- Kodeksu postępowania cywilnego (art. 572 § 1 i 2 kpk).
Kiedy sprawcą kradzieży jest nauczyciel?
Kiedy kradzieży dokona nauczyciel sposób postępowania nie jest już dla dyrektora szkoły taki oczywisty. Pojawia się pytanie czy ujawniać sprawę, która przysporzy nauczycielowi wiele problemów i spowoduje zachwianie pozycji szkoły w środowisku.
Ujawniać czy nie ujawniać?
Często rezygnuje się z powiadamiania organów ścigania uznając zabranie przez nauczyciela przedmiotów lub pieniędzy bez wiedzy i zgody innej osoby jako incydentalny przypadek lub błahe przewinienie. Tymczasem sposób działania nie powinien budzić wątpliwości. Konsekwentnie dyrektor szkoły powinien zgłosić policji każdy przypadek kradzieży na terenie szkoły - natychmiast po uzyskaniu takiej informacji.
Co o kradzieży mówi Kodeks karny?
Zarówno w Kodeksie karnym, jak i ustawie z 20 maja 1997 r. - Kodeks wykroczeń, dalej jako: kwkradzież jest czynem zabronionym, podlegającym odpowiedzialności karnej.
W Kodeksie karnym kradzież jest przestępstwem przeciwko mieniu i ten kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 278 § 1 kk).
Jeżeli przedmiotem kradzieży jest rzecz o niskiej wartości, czyn jest wykroczeniem przeciwko mieniu.
Zgodnie z art.119 § 1 kw, kto kradnie lub przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą, jeżeli jej wartość nie przekracza 250 złotych podlegakarze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny. W razie popełnienia tego wykroczenia można orzec obowiązek zapłaty równowartości ukradzionego lub przywłaszczonego mienia, jeżeli szkoda nie została naprawiona (art. 119 § 4 kw).
Nauczyciel dokonał kradzieży - obowiązki dyrektora
Dyrektor szkoły, dowiedziawszy się o kradzieży dokonanej przez nauczyciela na terenie szkoły jest obowiązany:
- niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub policję,
- przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.
(
art. 304 § 2 kpk).
Policja zawiadomiona o kradzieży w szkole ma obowiązek przyjąć je i niezwłoczne przekazać wraz z zebranymi materiałami prokuratorowi.
Organ powołany do prowadzenia postępowania przygotowawczego, niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o przestępstwie, obowiązany jest wydać postanowienie o wszczęciu bądź o odmowie wszczęcia śledztwa. Postanowienie o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu śledztwa wydaje prokurator albo policja. Postanowienie wydane przez policję zatwierdza prokurator (art. 305kpk).
Są jednak pewne przypadki, w których dokonanie kradzieży nie jest w żaden sposób związane z umyślą chęcią przywłaszczanie sobie czegoś, a jest jedynie wyrazem choroby psychicznej- kleptomanii. Fakt ten jest brany pod uwagę przy ocenie czy zostało popełnione przestępstwo.
Kleptomania nauczyciela
Kleptomania to - według definicji encyklopedycznej - chorobliwa skłonność do kradzieży, przeważnie drobnych przedmiotów, nie przynoszących korzyści. Osoby o takiej skłonności kradną, bo odczuwają wewnętrzny przymus dokonania kradzieży, a jednocześnie zdają sobie sprawę z aspołecznego charakteru swoich poczynań. Wiedzą, że kradzież jest czynem zabronionym, nie są jednak w stanie nad tym impulsem zapanować. Czują satysfakcję, kiedy coś sobie przywłaszczą a dopiero gdy minie stan podniecenia, zaczynają mieć wyrzuty sumienia i odczuwają strach przed możliwością powtórzenia się takiej sytuacji.
Kleptomania to zaburzenie, którego dokładne przyczyny nie są znane. Niektórzy traktują kleptomanię jako jeden z rodzajów uzależnienia. Z badań nad kleptomanią wynika, że większość osób uzależnionych od kradzieży, to ludzie do trzydziestego roku życia, częściej kobiety niż mężczyźni. Czynnikami sprzyjającymi temu zaburzeniu są m.in. niepowodzenia w pracy i problemy w życiu.
Kryteria wystąpienia kleptomanii
Kleptomania została określona jako zaburzenie kontroli impulsu. Z opracowań dotyczących kleptomani wynika, że
występowanie kleptomanii stwierdza się gdy:
- chory nie jest w stanie przeciwstawiać się impulsom zmuszającym go do kradzieży drobnych przedmiotów,
- chory doświadcza wrastającego uczucia napięcia, które rozładowywane jest przez kradzież,
- po kradzieży, chory doświadcza uczucia odprężenia i ulgi,
- kradzież nie jest wynikiem urojeń i halucynacji, ani tez wynikiem odczuwania złości czy chęci zemsty,
- wykluczone są u chorego antyspołeczne zaburzenie osobowości, mania i inne zaburzenia zachowania.
Osoba z kleptomanią, zazwyczaj doświadcza też poczucia winy po kradzieży - choć nie jest to konieczne do potwierdzenia diagnozy.
Kleptomania a prawo
Chorzy na kleptomanię są w pewnym sensie chronieni przez prawo. Zgodnie z art. 31 § 1 kk, jeśli osoba dokonująca kradzieży nie mogła w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem z powodu zakłócenia czynności psychicznych, nie popełnia przestępstwa.
Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
Nauczyciel ze zdiagnozowaną kleptomanią kradnąc nie popełnia przestępstwa i kradzież przez niego popełniona nie będzie karana. Nie wystarczy jednak powiedzieć, że jest się kleptomanem, aby uniknąć odpowiedzialności za kradzież. W przypadku podejrzenia kleptomanii, powołuje się biegłych psychiatrów, którzy wydają odpowiednie orzeczenie.
Leczenie kleptomanii
Jeśli kleptomania zostanie zdiagnozowana, powinna być leczona. Pacjenci jednak rzadko sami zgłaszają się do lekarza. Kleptomania leczona jest podobnie jak inne zaburzenia tego typu. Oparta jest głównie na podawaniu leków i terapii psychologicznej. Zmiana zachowanie osób uzależnionych od kradzieży zależy od przyjętych przez psychiatrów i psychologów metod leczenia. Leczenie kleptomanii jest trudne, bo nauka jeszcze w niewielkim stopniu poznała kleptomanię, jej przyczyny, związek z innymi zaburzeniami oraz sposoby leczenia.
Zwrócenie przywłaszczonego przedmiotu i przeprosiny nie będą gwarancją, że podobne wydarzenia nie będą miały miejsca w szkole. Osoby borykające się z problemem kleptomanii mają duże trudności z zapanowaniem nad wewnętrznym przymusem dokonania kradzieży.
Nauczyciel chory na kleptomanię powinien zgłosić się sam do lekarza i podjąć leczenie, bo powtarzające się przypadki dokonywanych przez niego kradzieży, choć nie popełnianych umyślnie, będą miały wpływ na ocenę jego etyki zawodowej.
Etyka zawodu nauczyciela
Pojęcie etyki zawodowej odnosi się do norm postępowania obowiązującego w obrębie określonej grupy zawodowej. Jednym z zawodów, które wymagają szczególnego przestrzegania etyki zawodowej jest zawód nauczyciela. Do niego kierowane są określone wymagania i oczekiwania społeczne. Nie istnieje tu jednak, jak w przypadku zawodu lekarza, opisany, obowiązujący kodeks norm etycznych nauczycieli. Etyka zawodu nauczyciela wynika z historycznych tradycji zawodu, z podstawowych wskazań etycznych przyjętych, obowiązujących i stosowanych w praktyce zawodowej. Stosowanie się do zasad etyki zawodowej pozwala na prawidłowe wypełnianie roli nauczyciela.
Nauczycielom stawia się określone wymagania dotyczące nie tylko wysokich kwalifikacji i zdrowia, ale także postaw moralnych. Nauczyciel potwierdza:
- kwalifikacje zawodowe - określonym dyplomem, certyfikatem, zaświadczeniem,
- spełnianie warunków zdrowotnych - orzeczeniem lekarskim wydanym w formie zaświadczenia,
- przestrzeganie norm moralnych - swoim postępowaniem.
Jeśli nauczyciel uchybi godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom określonym w
art. 6 KN, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej (
art. 75 KN).
Aktem prawnym regulującym zawód nauczyciela i podkreślającym szczególną rangę społeczną tego zawodu jest ustawa - Karta Nauczyciela. Wskazuje ona, kto może zajmować to stanowisko i jakie sytuacje mogą spowodować, że dana osoba może być go pozbawiona.
Stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która:
- posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje,
- przestrzega podstawowych zasad moralnych,
- spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu.
(
art. 9 ust. 1 KN).
Stosunek pracy z nauczycielem (mianowanym i dyplomowanym) nawiązuje się
na podstawie mianowania, jeżeli m. in.:
- ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzystania z praw publicznych,
- nie był karalny za przestępstwo popełnione umyślnie,
- nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne, dyscyplinarne, lub postępowanie o ubezwłasnowolnienie
(
art. 10 ust. 5 KN).
Stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa odpowiednio w razie:
- prawomocnego ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy oraz karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania lub karą wydalenia z zawodu nauczycielskiego,
- prawomocnego skazania na karę pozbawienia praw publicznych albo prawa wykonywania zawodu lub utraty pełnej zdolności do czynności prawnych,
- prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione umyślnie,
- upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności,
- stwierdzenia, że nawiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych dokumentów albo zostało dokonane z naruszeniem określonych warunków
(
art. 26 ust. 1 KN).
Od nauczycieli wymaga się zatem, aby ich postępowanie nie naruszało zarówno norm prawa i jak i zasad moralnych. W przypadku czynu niezgodnego z prawem istotne jest, czy nauczyciel popełnił go umyślnie.
Osoby wykonujące zawód nauczyciela powinny wyróżniać się m. in. takimi cechami osobowości jak:
- odpowiedzialność.
- świadomości konsekwencji swoich czynów i działań,
- odporność na stres,
- dojrzałość emocjonalna,
- spokój i opanowanie;
- uczciwość.
Cechy te powinien prezentować nauczyciel zarówno w kontaktach z uczniami, ich rodzicami jak i z nauczycielami. Mówiąc o etyce zawodu nauczyciela nie można pominąć norm moralnych regulujących współpracę i współżycie w zespołach nauczycielskich.
Jeśli nauczyciel kradnie rzecz należącą do innego nauczyciela powinien zdawać sobie sprawę, że narusza etykę zawodową i naraża się na negatywną ocenę środowiska zawodowego a często i społeczności lokalnej. Znajduje się on pod ustawiczną kontrolą i każde jego potknięcie jest natychmiast dostrzegane i komentowane. Informacje szybko trafiają do dzieci i młodzieży oraz środowiska, obniżając nie tylko prestiż danego zespołu nauczycielskiego, ale także efekty jego pracy.
Usprawiedliwienie swojego zachowania przyczynami psychologicznymi, chorobą na kleptomanię, nie gwarantuje zrozumienia motywu dokonania czynu ocenianego powszechnie jako głęboko nieetyczny. Jeśli ktoś zabiera komuś jego własność, wszystko jedno, pod wpływem impulsu czy świadomie to dokonuje kradzieży.
Nauczyciel, który kradnie pod wpływem wewnętrznego, trudnego do opanowania przymusu popełnia przestępstwo nieumyślnie.
Dowód dokonania przez nauczyciela kradzieży jest jednoznaczny, jeśli została ona potwierdzona nagraniem z monitoringu. Postępowanie dyscyplinarne lub karne zakończyć się może wydaniem orzeczenia lub wyroku uniewinniającego, ale nauczyciel naraża się na przypisanie mu cechy złodzieja i wyłączenia z zespołu.
Konsekwencje kradzieży
Nauczyciel, który
kradnie świadomie, musi się liczyć z poważnymi konsekwencjami:
- odpowiedzialnością karną - kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 278 § 1 kk).
- odpowiedzialnością dyscyplinarną - nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania, wydalenie z zawodu nauczycielskiego (art. 76 KN).
Zawieszenie w pełnieniu obowiązku
Jeśli przeciwko nauczycielowi zostanie wszczęte postępowanie karne lub złożony wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i ze względu na powagę i wiarygodność wysuniętych zarzutów celowe jest odsunięcie nauczyciela od wykonywania obowiązków w szkole, to może być zawieszony w pełnieniu obowiązków nauczyciela.
W sprawach niecierpiących zwłoki może być zawieszony przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Z mocy prawa zostanie zawieszony w pełnieniu obowiązków w razie jego tymczasowego aresztowania lub w razie pozbawienia go wolności w związku z postępowaniem karnym (art. 83 ust. 1 i 2 KN).
Podsumowując: Zawód nauczyciela należy do grupy zawodów tzw. „zaufania publicznego”, którym stawiany jest wymóg posiadania wyższych niż przeciętnie wymogów etycznych, kształtowanych przez własne środowisko zawodowe. Nauczyciel chory na kleptomanię, ze względu na znaczne utrudnianie życia i negatywną ocenę środowiska, powinien poddać się leczeniu. Nauczyciel, który kradnie świadomie, z intencją przywłaszczenia cudzej własności, może być wykluczony z zawodu.
Podstawa prawna:- Ustawa z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, ze zm.).
- Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.).
- Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.).
- Ustawa z 20 maja 1997 r. - Kodeksu wykroczeń (Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275).
- Ustawa z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178.).
- Ustawa z 17 listopada 1964 - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.).
Autor:Bożena Winczewska
