Otyłość u uczniów - jak jej zapobiegać
Nawyki żywieniowe dzieci w wieku szkolnym mają wpływ na ich zdrowie w wieku dorosłym. Znaczącą role w profilaktyce otyłości może odegrać szkoła. Pomocne będą lekcje wychowawcze na temat zasad zdrowego żywienia oraz wycofanie niezdrowej żywności ze sklepiku szkolnego i szkolnej stołówki. Sprawdź, jakie konsekwencje mogą wywołać złe nawyki żywieniowe i jak z nimi walczyć. W tym artykule przeczytasz m.in.:
- Jakie mogą być skutki otyłości?
- W jaki sposób sprawdzić czy to już otyłość?
- Jakie są przyczyny powstawania otyłości?
- Jakich złych nawyków żywieniowych należy się wystrzegać?
- W jaki sposób leczy się otyłość u dzieci i młodzieży?
- Jakich zaleceń żywieniowych należy przestrzegać?
Skutki otyłości
Przyczyny powstawania otyłości
Nieprawidłowe nawyki żywieniowe utrwalone w rodzinie
Leczenie otyłości u dzieci i młodzieży
Skutki otyłości
Nadmierne przyrosty masy ciała są spowodowane przewlekłym brakiem równowagi pomiędzy energią pobraną z pożywienia a wydatkowaną przez organizm. Otyłość może powodować różne niekorzystne zmiany w organizmie dziecka, a później osoby dorosłej.
Zagrożenia zdrowotne
Do najczęściej występujących powikłań związanych z nadmiarem masy ciała u osób dorosłych zaliczamy:
- choroby układu krążenia,
- nadciśnienie tętnicze,
- cukrzycę typu 2.
Powikłania występują już u dzieci. Najczęściej są to:
- nadciśnienie tętnicze,
- zaburzenia gospodarki lipidowej,
- obniżony poziom sprawności fizycznej,
- zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kręgosłupa i kończyn.
Zagrożenia emocjonalne
Oprócz powikłań zdrowotnych wynikających z nadwagi i otyłości mogą wystąpić też
problemy psychospołeczne i emocjonalne. Otyłość ma wpływ na sposób postrzegania dziecka zarówno przez samego siebie, jak i przez otoczenie. Dzieci w wieku wczesnoszkolnym, wchodząc w relacje z rówieśnikami:
- dowiadują się, że są grube,
- doświadczają, że są mniej sprawne w zabawie, powolniejsze w samoobsłudze,
- czują się nieatrakcyjne.
Zapamietaj! Brak akceptacji ze strony rówieśników może doprowadzać do konfliktów czy agresywnego zachowania dziecka.
Statystyki dotyczące otyłości
Według publikacji naukowych z ostatnich dziesięciu lat wynika, że w Polsce częstość występowania nadwagi i otyłości u dzieci wynosi od kilku do kilkunastu procent. Badania przeprowadzone przez Instytut Żywności i Żywienia w roku 2000 pokazały, że częstość występowania tego schorzenia u dzieci w wieku 1-9 lat wynosi ok. 20%, a u dzieci w wieku wczesnoszkolnym ok. 12%.
Czy to już otyłość?
Jedną z najprostszych i najczęściej stosowanych w ostatnich latach metod oceny stopnia otyłości jest obliczanie wskaźnika BMI (Body Mass Index):
BMI = masa ciała [kg] / (wysokość ciała)2 [m]
W celu rozpoznania stopnia nadmiaru masy ciała u dzieci stosuje się tzw. siatki centylowe wskaźnika BMI, uwzględniające wiek i płeć badanego dziecka. Wskaźniki BMI dzieci z nadwagą i otyłością różnią się od wskaźników BMI dla osób dorosłych.
Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia nadwaga występuje wtedy, gdy wartość wskaźnika BMI znajduje się na poziomie 85 centyla i powyżej, a otyłość - gdy wartość tego wskaźnika znajduje się na poziomie 95 centyla i powyżej.
Inną metodą, przy pomocy której można dokonać oceny stopnia otyłości jest np. pomiar grubości fałdów skórno-tłuszczowych (na ramieniu, pod łopatką, na brzuchu).
Przyczyny powstawania otyłości
Przyczyny powstawania otyłości u dzieci są złożone - mogą to być:
- czynniki genetyczne,
- mała aktywność fizyczna,
- niewłaściwa dieta,
- zła organizacja posiłków,
- nieprawidłowe nawyki żywieniowe utrwalone w rodzinie.
Zapamietaj! Nie dziedziczy się otyłości samej w sobie, ale predyspozycje organizmu do jej powstawania.
Brak ruchu
Do czynników środowiskowych sprzyjających nadwadze i otyłości należy zaliczyć też zbyt małą aktywność fizyczną. Zbyt długie spędzanie czasu przed telewizorem lub komputerem sprzyja magazynowaniu energii w postaci tkanki tłuszczowej. Dzieci należy zachęcać do brania udziału w zajęciach sportowych, organizować im aktywny wypoczynek. Ważne jest też, aby rodzice dawali dobry przykład swoim dzieciom i razem z nimi uczestniczyli w różnych zajęciach ruchowych. Ćwiczenia należy dobierać tak by ich wykonywanie było dla dziecka przyjemne i nie sprawiało mu trudności.
Nieprawidłowe nawyki żywieniowe utrwalone w rodzinie
U dzieci, których rodzice mają nadmiar masy ciała istnieje znacznie większe ryzyko wystąpienia nadwagi lub otyłości. Czynniki środowiskowe natomiast mogą przyczynić się do ujawnienia genetycznych skłonności do rozwoju otyłości.
Najczęstszych przyczyny powstawania nadwagi i otyłości:
- przekarmianie dziecka już od najmłodszych lat;
- niewłaściwe proporcje spożywanych produktów (duże ilości mięsa, produktów mącznych, słodyczy, niedobór w diecie warzyw, mleka i jego przetworów),
- nieograniczony dostęp do żywności o niskiej wartości odżywczej, zawierającej duże ilości tłuszczu i cukru, żywności typu fast food;
- ekspansywna reklama szczególnie oddziałująca na dzieci,
- spożywanie niewielkiej ilości posiłków o nieregularnych porach,
- unikanie śniadań i jedzenie obfitych obiadów i kolacji,
- podjadanie między posiłkami wysokokalorycznych przekąsek i popijanie ich słodkimi napojami to wręcz reguła u tych dzieci. Bardzo często sami rodzice czy dziadkowie uważają, że ich dziecko wygląda „mizernie” i całą uwagę skupiają na podsuwaniu mu różnych przysmaków.
Leczenie otyłości u dzieci i młodzieży
Metody postępowania leczniczego stosowane w otyłości u dzieci różnią się od metod stosowanych u osób dorosłych. U dzieci nie wprowadza się leczenia farmakologicznego i chirurgicznego.
Wskazówki dietetyczne
Zalecenia dietetyczne, a zwłaszcza ograniczenia spożycia nadmiaru energii i składników odżywczych, takich jak tłuszcze i węglowodany, wprowadza się ostrożnie, ponieważ zbyt duże ograniczenia mogą przyczynić się do zakłócenia wzrostu, rozwoju fizycznego i umysłowego dziecka.
Korekta sposobu żywienia najczęściej dotyczy:
- uregulowania częstości spożycia posiłków w ciągu dnia,
- ograniczenia ilości cukru w diecie (ograniczenie spożycia słodyczy, soków i słodkich napojów),
- ograniczenia spożycia produktów o wysokiej zawartości tłuszczu (np. produktów typu fast food),
- zwrócenia uwagi na źródła białka zwierzęcego (chude mięso i wędliny, mleko i przetwory mleczne) i roślinnego (gruboziarniste kasze, ryż, makaron, pełnoziarniste pieczywo),
- zwiększenia spożycia warzyw.
Dzieci otyłe powinny spożywać 4-5 posiłków równomiernie rozłożonych w ciągu dnia, w tym 3 posiłki podstawowe: śniadanie, obiad, kolację i dwa mniejsze posiłki dodatkowe: drugie śniadanie i podwieczorek.
Zalecenia żywieniowe
W potrawach i posiłkach przygotowywanych dla dzieci i młodzieży należy unikać nadmiaru:
- tłuszczu,
- cukru,
- soli,
- przypraw.
Należy też ograniczać podjadanie przez dzieci przekąsek tłuszczowo-węglowodanowych, takich jak: ciastka, ciasteczka, czekolada, słodkie desery. Tego typu produkty podaje się dzieciom najczęściej po obiedzie lub na podwieczorek. Lepiej jest zastąpić je np. świeżymi, sezonowymi owocami. Ważne jest, aby jadłospis był urozmaicony, niemonotonny, a potrawy
Wczesna profilaktyka
Warto jak najwcześniej podejmować działania profilaktyczne. Postawy i zachowania żywieniowe utrwalone we wczesnym dzieciństwie mają tendencję do przetrwania. U dzieci w wieku wczesnoszkolnym można stosunkowo szybko skorygować nieprawidłowe wzorce i nawyki związane z jedzeniem, oczywiście przy zmianie dotychczasowych złych nawyków w rodzinie. Profilaktyka otyłości wymaga zmiany stylu życia w kierunku prozdrowotnym wszystkich członków rodziny, a nie tylko dziecka. Szczególną uwagę należy zwrócić na rodziny, w których nadwaga lub otyłość już wystąpiła.
Gdzie szukać pomocy?
Rodzice dzieci z nadwagą i otyłością mogą szukać pomocy w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej oraz ośrodkach specjalistycznych, w których funkcjonują poradnie specjalistyczne stosujące model kompleksowego postępowania leczniczego otyłości, gdzie współpracują lekarz, dietetyk, psycholog i rehabilitant ruchu.
