Przemoc nauczyciela wobec ucznia - procedura
Szkoła nie może pozostać bierna gdy dojdzie do jakiejkolwiek formy przemocy nauczyciela w stosunku do ucznia. Brak reakcji na zachowania agresywne oznacza przyzwolenie na krzywdzenie jednych i utrwalanie poczucia bezkarności u innych. Jesteś odpowiedzialny za bezpieczeństwo uczniów dlatego jeżeli nie zauważysz przemocy, możesz stać się współwinnym tragedii. Pomożemy Ci opracować procedury postępowania w przypadku podejrzenia, że któryś z Twoich nauczycieli stosuje wobec uczniów jakąś formę przemocy: słowną, fizyczną lub molestowanie. W artykule przeczytasz m.in.:
- Jak może przejawiać się przemoc nauczyciela w stosunku do ucznia?
- Jakie kroki powinieneś podjąć w przypadku podejrzenia, że nauczyciel stosuje przemoc wobec ucznia?
- Jak postąpić, gdy podejrzenie o stosowanie przemocy się nie potwierdziło?
- Co zrobić, gdy potwierdzi się zarzut stosowania przemocy przez nauczyciela?
- Jakie kroki podjąć, gdy istnieje podejrzenie, że nauczyciel popełnił przestępstwo?
Formy przemocy nauczycie uczeń
Do Ciebie i nauczycieli należy ujawnienie przemocy i objęcie opieką jej ofiar. Sprawdź, z jakim formami przemocy nauczyciela wobec ucznia możesz się spotkać w swojej szkole.
Forma przemocy | Jak się przejawia? |
Przemoc fizyczna |
|
Przemoc werbalna |
|
Molestowanie moralne | Wszelkie niewłaściwe postępowanie (gest, słowo, zachowanie, postawa), które przez swą powtarzalność czy systematyczność narusza godność lub integralność psychiczną ucznia. |
Molestowanie seksualne |
|
Podejrzenie stosowania przez nauczyciela przemocy w stosunku do ucznia
W sytuacjach wymagających interwencji bardzo ważne jest umiejętne postępowanie, respektujące prawa dzieci uczestniczących w zdarzeniu oraz prawa ich rodziców/opiekunów prawnych a także chroniące dobre imię szkoły. Warto wypracować procedury postępowania i zapoznać z nimi całą społeczność szkolną.
Procedura postępowania w przypadku informacji lub podejrzenia, że nauczyciel stosuje przemoc wobec ucznia
Krok 1
Kto? Osoba, będąca świadkiem stosowania przemocy przez nauczyciela lub mająca uzasadnione podejrzenie o stosowaniu przemocy (np. nauczyciel, pracownik niepedagogiczny, pedagog, rodzic, uczeń będący ofiarą lub inny uczeń).
Co? Przekazuje informację Tobię jako dyrektorowi szkoły – najlepiej osobiście, ale może się to odbyć także telefonicznie lub drogą pisemną. Ważne, aby zgłoszenie nie było anonimowe. UWAGA! Egzekwuj pisemne oświadczenia od świadków stosowania przemocy.
Krok 2
Kto? Ty.
Co? Ustalasz sposób działania, dzięki któremu można sprawdzić, czy zarzuty o stosowaniu przemocy przez nauczyciela są prawdziwe. Robisz to w porozumieniu z pedagogiem szkolnym i wychowawcą klasy ucznia będącego przypuszczalnie ofiarą przemocy.
Krok 3
Kto? Pedagog.
Co? Przeprowadza rozmowy z:
- uczniem, wobec którego mogła być stosowana przemoc,
- innymi uczniami z tej samej klasy,
- bliskimi kolegami ucznia,
- nauczycielami.
Krok 4
Kto? Pedagog.
Co? W przypadku potwierdzenia zarzutów, podczas rozmowy udziela wsparcia ofierze przemocy. Pamiętaj - najpierw należy zająć się ofiarą a potem sprawcą!
Krok 5
Kto? Ty.
Co? Przeprowadzasz rozmowy z:
- nauczycielem podejrzanym o stosowanie przemocy,
- innymi nauczycielami i/lub pracownikami niepedagogicznymi.
Krok 6
Kto? Ty i pedagog oraz ewentualnie także inna osoba pełniaca funkcje kierowniczą.
Co? Ustalacie okoliczności czynu, świadków zdarzenia oraz zabezpieczacie ewentualne dowody.
Krok 7
Kto? Ty.
Co? Niezwłocznie po dokonaniu stosownych ustaleń powiadamiasz rodziców ucznia o sprawie oraz o wyniku wewnętrznego dochodzenia (potwierdzającego lub nie potwierdzającego zgłoszone zarzuty).
► W przypadku nie potwierdzenia się zgłoszonej informacji o stosowaniu przez nauczyciela przemocy:
Krok 8
Kto? Ty.
Co? Informujesz o wyniku wewnętrznego dochodzenia osobę, która zgłosiła podejrzenie stosowania przez nauczyciela przemocy wobec ucznia. Wyjaśniasz wszelkie wątpliwości.
Krok 9
Kto? Ty.
Co? W razie potrzeby wyjaśniasz sprawę także na posiedzeniu rady pedagogicznej (ewentualnie także na spotkaniu z radą rodziców i/lub społecznością uczniowską).
Zapamietaj! W przypadku stwierdzenia, że miało miejsce pomówienie i bezpodstawne oskarżenie nauczyciela, powinieneś udzielić nauczycielowi wsparcia (np. przeprowadzić rozmowę, podczas której zapewnisz, że sytuacja została wyjaśniona).
► W przypadku potwierdzenia się zarzutu o stosowaniu przez nauczyciela przemocy wobec ucznia:
Krok 10
Kto? Ty.
Co? W obecności świadka – innej osoby z kierownictwa szkoły przeprowadzasz z nauczycielem rozmowę i zobowiązujesz go do natychmiastowego zaprzestania nagannego zachowania. Ponadto informujesz o podjęciu działań w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczyciela wskazując podstawy prawne (rozdział 10 KN). UWAGA! Sporządź notatkę z rozmowy - podpisaną przez Ciebie, nauczyciela i świadka.
Krok 11
Kto? Ty.
Co? Informujesz o sprawie organ nadzoru pedagogicznego oraz organ prowadzący szkołę, uzgadniasz z nimi dalsze działania i w razie potrzeby również zasady kontaktu z przedstawicielami mediów (art. 31 pkt. 1 i pkt. 12, art. 33 ust. 1 pkt. 6 i 7, art. 34a ust. 2 pkt. 2 UoSO).
Zapamietaj! Nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom określonym w art. 6 KN. Kary dyscyplinarne wymierza komisja dyscyplinarna działająca przy wojewodzie. Komisja wszczyna postępowanie dyscyplinarne na wniosek rzecznika dyscyplinarnego.
Karami dyscyplinarnymi dla nauczycieli są:
- nagana z ostrzeżeniem,
- zwolnienie z pracy,
- zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie 3 lat od ukarania,
- wydalenie z zawodu nauczycielskiego.
Kto? Ty.
Co? Przygotowujesz wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec nauczyciela, który dopuścił się przemocy wobec uczniów i składasz ten wniosek do rzecznika dyscyplinarnego.
W przypadku, gdy stosowana przez nauczyciela przemoc miała znamiona przestępstwa:
Krok 13
Kto? Ty.
Co? Niezwłocznie składasz pisemne zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na policję lub do prokuratury. Dalszy tok postępowania leży w kompetencji tych instytucji.
Zapamietaj! Każdy człowiek oraz wszystkie instytucje mają obowiązek zawiadomienia Policji lub prokuratury o popełnieniu przestępstwa (art. 304 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego).
Krok 14
Kto? Ty.
Co? Po złożenieniu pisemnego wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego lub po otrzymaniu informacji o wszęciu postępowania karnego przeciwko nauczycielowi:
- zawieszasz w pełnieniu obowiązków nauczyciela, jeżeli złożony wniosek dotyczył naruszenia praw i dobra dziecka (art. 83 ust. 1a KN),
- możesz zawiesić w pełnieniu obowiązków nauczyciela, jeżeli ze względu na powagę i wiarygodność wysuniętych zarzutów celowe jest odsunięcie nauczyciela od wykonywania obowiązków w szkole (art. 83 ust. 1 KN).
Zapamietaj! W sprawach niecierpiących zwłoki nauczyciela (np. molestowanie) można zawiesić przed złożeniem wniosku o wszczęcie postepowania dyscyplinarnego (art. 83 ust. 1 KN).
Krok 15
Kto? Ty.
Co? Informujesz ucznia będącego ofiarą przemocy, jego rodziców/ opiekunów (a wrazie potrzeby także innych uczniów) oraz radę pedagogiczną o sposobie rozwiązania problemu. Robisz to w sposób rzeczowy i spokojny, z poszanowaniem godności osobistej ucznia i nauczyciela, wskazując, że finalne orzeczenie o winie lub braku winy nauczyciela jeszcze nie zapadło.
Krok 16
Kto? Ty.
Co? Podejmujesz działania na rzecz ustabilizowania sytuacji w szkole i wygaszenia emocji (np. rozmowa z nauczycielami, uczniami, rodzicami; apel; spotkania z psychologiem). Uzgadniasz je ze wszystkimi organami szkoły, organem prowadzącym i kuratorem oświaty.
Krok 17
Kto? Ty.
Co? Planujesz działania profilaktyczne we współdziałaniu ze wszystkimi organami szkoły. → Więcej na temat profilaktyki przemocy w szkole przeczytasz w jednej z kolejnych aktualizacji.
Sprawdź, jakie błędy popełniają najczęściej inni dyrektorzy.
- Lekceważą informację o stosowaniu przez nauczyciela przemocy.
- Zwlekają z podjęciem działań wyjaśniających.
- Nie gromadzą dowodów w sprawie.
- Nie dokumentują podejmowanych działań – nie egzekwują pisemnych oświadczeń świadków stosowania przemocy, nie sporządzają notatek z przeprowadzonych rozmów.
- Zwlekają z poinformowaniem o zaistniałej sytuacji organu sprawującego nadzór pedagogiczny oraz organu prowadzącego szkołę. Dopuszcają do tego, aby organy te wcześniej powzięły wiedzę o zdarzeniu z innych źródeł, narażając się tym samym na utratę zaufania, a nawet konsekwencje służbowe.
- Odwlekają w czasie decyzję o ukaraniu sprawcy przemocy – o złożeniu wniosku o wszęcie postepowania dyscyplinarnego i ewentualnie także postępowania karnego.
- Nie wyciągają wniosków na przyszłość, nie planują działań profilaktycznych.
Podstawa prawna:
- Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) – art. 1 pkt. 10, art. 31 pkt. 1 i pkt. 12, art. 33 ust. 1 pkt. 6 i 7, art. 34a ust. 2 pkt. 2.
- Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) – art. 6, rozdz. 10.
- Ustawa z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) – art. 304.
