Bezpieczniej w szkole

Prezydent podpisał nową ustawę z 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej. Zmienia ona strukturę, organizację oraz zasady działania SIO. Nowy sposób zbierania danych polega na odejściu od formuły gromadzenia danych zbiorczych na rzecz danych jednostkowych oraz rozszerzeniu zakresu gromadzenia i przetwarzania danych jednostkowych o uczniów. W konsekwencji wszystkie dane gromadzone i przetwarzane w SIO - uczniów, nauczycieli, szkół i placówek oświatowych - będą danymi jednostkowymi. Nie będzie więc, jak dotychczas podawana np. liczba uczniów klas pierwszych danej szkoły - lecz konkretne osoby lub jednostka organizacyjna o ustalonej tożsamości lub cechach identyfikacyjnych.

Tożsamość uczniów i nauczycieli będzie identyfikowana w SIO poprzez imię, nazwisko i numer PESEL. Dzięki temu łatwo będzie zweryfikować poprawność danych poprzez ich konfrontację z danymi zawartymi w  rejestrach publicznych: rejestrze PESEL (weryfikacja osób) i rejestrze REGON (weryfikacja jednostek). Ponieważ gromadzone w ten sposób dane jednostkowe będą danymi osobowymi, dla zagwarantowania ich bezpieczeństwa zostały określone warunki techniczne przekazywania, pozyskiwania i przetwarzania danych w SIO.

Struktura nowego SIO będzie obejmowała:

• bazę danych SIO oraz
• lokalne bazy danych SIO.

Baza danych SIO to centralny zbiór danych, prowadzony przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, w skład którego wchodzą zbiory danych takie, jak:

• zbiór danych stanowiący Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych (RSPO),
• zbiory stanowiące przekazaną do bazy danych SIO zawartość lokalnych zbiorów danych SIO, tj. zbiory danych szkół i placówek oświatowych, zbiory danych innych jednostek wykonujących zadania z zakresu oświaty, zbiory danych o uczniach, zbiory danych o nauczycielach.

Lokalne bazy danych SIO to lokalne zbiory danych tworzone w celu przekazywania danych do bazy danych SIO, pozyskiwania danych z bazy danych SIO oraz pozyskiwania za pośrednictwem bazy danych SIO danych ze zbioru danych osobowych PESEL. W skład lokalnych baz danych SIO wchodzą takie zbiory danych SIO, jak zbiór danych o:

• szkole lub placówce oświatowej,
• innej jednostce wykonującej zadania z zakresu oświaty,
• uczniach,
• nauczycielach.

Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest głównym adresatem zasobów informacji zgromadzonych w bazie danych SIO i administratorem tej bazy danych. Może on powierzyć wykonywanie zadań administratora innemu podmiotowi, np. kierownikowi jednostki podległej lub nadzorowanej. Natomiast administratorem lokalnej bazy danych SIO będzie kierownik podmiotu prowadzącego lokalną bazę danych SIO, tj. najczęściej dyrektor szkoły.

W nowej ustawie określono dane dziedzinowe. Opisują one i charakteryzują dany podmiot (jednostkę organizacyjną, osobę) w SIO, poprzez informacje z zakresu oświaty, których posiadanie jest niezbędne dla realizowania przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania zadań ustrojowych związanych z zapewnieniem prawa do nauki.

Dane dziedzinowe dotyczące szkół i placówek oświatowych:

1. warunki dydaktyczne, materialne i finansowe prowadzenia szkół i placówek oświatowych,
2. organizacja i działalność poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradni specjalistycznych, placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania; placówek oświatowo-wychowawczych, placówek kształcenia ustawicznego, placówek kształcenia praktycznego oraz ośrodków dokształcania i doskonalenia zawodowego, placówek doskonalenia nauczycieli,
3. liczba nauczycieli szkół i placówek oświatowych, z którymi planowane jest rozwiązanie stosunku pracy albo stosunek pracy wygaśnie, według przyczyn rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy,
4. dane dotyczące pracowników niebędących nauczycielami w szkołach i placówkach oświatowych.

Dane dziedzinowe dotyczące innych jednostek wykonujących zadania z zakresu oświaty:

1. wynagrodzenia nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych, zatrudnionych w innych jednostkach wykonujących zadania z zakresu oświaty, np. kuratoriach oświaty, okręgowych komisjach egzaminacyjnych, na stanowiskach, na których wymagane są kwalifikacje pedagogiczne,
2. dane dotyczące pracowników zatrudnionych w komórkach merytorycznych odpowiedzialnych za zarządzanie i administrację oświatą w innych jednostkach wykonujących zadania z zakresu oświaty.

Dane dziedzinowe dotyczące uczniów to dane w związku z:

1. wczesnym wspomaganiem rozwoju,
2. uczęszczaniem do przedszkola, oddziału przedszkolnego zorganizowanego w szkole podstawowej lub innej formy wychowania przedszkolnego,
3. nauką w szkole,
4. nauką w zakładzie kształcenia nauczycieli i kolegium pracowników służb społecznych,
5. objęciem opieką w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, młodzieżowym ośrodku socjoterapii, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, specjalnym ośrodku wychowawczym oraz ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym,
6. objęciem opieką w placówce zapewniającej opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania,
7. pomocą psychologiczno-pedagogiczną udzielaną przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnię specjalistyczną,
8. uczęszczaniem do placówki oświatowo-wychowawczej, kształceniem ustawicznym i doskonaleniem zawodowym w placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego oraz uczęszczaniem do placówki artystycznej - ogniska artystycznego,
9. sprawdzianem i egzaminami, o których mowa w art. 9 ust. 1 UoSO oraz egzaminami eksternistycznymi przeprowadzanymi przez okręgowe komisję egzaminacyjne,
10. kontrolowaniem przez szkołę podstawową obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego,
11. kontrolowaniem przez szkołę podstawową i gimnazjum obowiązku szkolnego,
12. kontrolowaniem przez gminę obowiązku nauki oraz przyznawaniem przez gminę pomocy materialnej,
13. podjęciem studiów wyższych,
14. egzaminami na tytuły czeladnika i mistrza w zawodzie przeprowadzanymi przez izby rzemieślnicze,
15. uzyskiwaniem i uzupełnianiem przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych.

Dane dziedzinowe dotyczące nauczycieli są to dane związane ze:

1. stosunkiem pracy,
2. awansem zawodowym,
3. dodatkowymi uprawnieniami i doskonaleniem zawodowym nauczycieli.

Ustawa o SIO zakłada stworzenie jednolitego opisu poszczególnych szkół i placówek oświatowych poprzez wprowadzenie Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych (RSPO).

RSPO ma obejmować dane dotyczące szkół i placówek oświatowych m.in. tj.:

1. nazwa,
2. typ szkoły lub placówki,
3. data założenia,
4. etapy edukacyjne realizowane w jednostce,
5. adres,
6. status publiczno-prawny,
7. określenie organu prowadzącego,
8. numer identyfikacji podatkowej (NIP), jeżeli został nadany,
9. numer identyfikacyjny szkoły lub placówki w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON),
10. data likwidacji.

RSPO będzie dostępny na portalu systemu informacji oświatowej. Termin na przekazania danych do RSPO to 7 dni. Ma to zapewnić aktualność danych zgromadzonych w bazie danych SIO, a jednocześnie pozostawić podmiotom zobowiązanym do przekazywania danych do RSPO pewną swobodę czasową umożliwiającą staranne wykonanie tego obowiązku.

Dane zgromadzone w RSPO będą jawne, z wyjątkiem:

1. numeru PESEL,
2. adresu i miejsca zamieszkania osoby fizycznej prowadzącej publiczną albo niepubliczną szkołę lub placówkę oświatową,
3. numeru identyfikacyjnego szkoły,
4. danych dotyczących przewidywanej liczby pracowników oraz powierzchni ogólnej gruntów i użytków rolnych.

Dostęp do danych niejawnych zawartych w RSPO będą mieć podmioty zobowiązane do przekazywania danych do RSPO oraz szkoły i placówki, których te dane dotyczą.

Ustawa porządkuje sposób opisu szkół i placówek oświatowych w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON). Każda szkoła będzie posiadała 9-znakowy numer identyfikacyjny REGON, aby ujednolicić ten numer w skali całego kraju, w celu umożliwienia identyfikacji szkoły po numerze REGON.

Dane do bazy danych SIO należy przekazywać odpowiednio do zbioru danych:

1. szkoły lub placówki oświatowej,
2. jednostki wykonującej zadania z zakresu oświaty,
3. ucznia,
4. nauczyciela.

Dane do tych zbiorów należy przekazać bezpośrednio z lokalnej bazy danych. Do bazy danych SIO trzeba przekazać informacje dotyczące ucznia o:

1. ukończeniu szkoły,
2. skreśleniu z listy uczniów oraz,
3. ustaniu pobytu w placówce.

Przekazanie takiej informacji powoduje dezaktywację zbioru danych dotyczących tego ucznia w lokalnej bazie danych SIO i jednocześnie umożliwia przekazywanie danych dziedzinowych o tym uczniu do bazy danych SIO przez przedszkole, szkołę lub kolegium, w którym uczeń rozpoczął naukę w ramach kolejnego etapu edukacyjnego albo w ramach danego etapu edukacyjnego w związku ze zmianą przedszkola, szkoły lub kolegium. Ma to na celu zapobieganie sytuacjom, w których te same osoby byłyby wykazywane w bazie danych SIO jako uczęszczające - w tym samym czasie - do więcej niż jednego przedszkola, szkoły lub kolegium, co byłoby niezgodne ze stanem faktycznym.

Jeżeli placówka, którą uczeń opuścił nie odnotuje tego faktu w bazie danych, to zablokuje placówce, do której uczeń się przeniósł  możliwość przekazywania danych dziedzinowych dotyczących tego ucznia. Nie będzie to możliwe aż do wyjaśnienia sytuacji dlaczego pierwsza szkoła nie umieściła w bazie SIO informacji o dacie zakończenia nauki w tej szkole przez tego ucznia. Analogiczna sytuacja dotyczyć będzie nauczycieli. Zbiór danych nauczyciela w lokalnej bazie danych stanie się nieaktywny w następstwie przekazania do bazy danych SIO informacji o rozwiązaniu z nauczycielem stosunku pracy. Czas na przekazanie danych wynosi 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana w stanie faktycznym. Kto wbrew obowiązkowi nie prowadzi lokalnej bazy danych SIO lub nie przekazuje danych do bazy danych SIO lub przekazuje dane niezgodne z prawdą podlega karze grzywny.

Do celów prowadzenia tej dokumentacji, ustawa przewiduje stworzenie możliwości pozyskiwania przez szkoły i placówki oświatowe określonych zestawów danych:

1. w zakresie księgi uczniów i wychowanków:
2. ze zbioru PESEL: drugiego imienia (imion), płci, daty i miejsca urodzenia, obywatelstwa;
3. z bazy danych SIO: miejscowości, w której uczeń mieszka, kraju pochodzenia (w przypadku obcokrajowca);
4. w zakresie księgi ewidencji w przypadku dzieci i młodzieży uczęszczających do szkoły spoza obwodu:
5. z bazy danych SIO: numeru PESEL, imienia i nazwiska ucznia, miejscowości, w której dziecko mieszka, nazwy i adresu szkoły, do której uczęszcza.

Będzie można też pozyskiwać dane w zakresie:

1. zapewnienia kontynuacji nauczania języka obcego,
2. organizacji kształcenia specjalnego,
3. organizacji sprawdzianu i egzaminów, o których mowa w art. 9 ust. 1 UoSO,
4. kontroli spełniania obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego, obowiązku nauki,
5. organizacji przyjmowania do szkół ponadgimnazjalnych,
6. zatrudnienia nauczyciela,
7. ubiegania się nauczyciela o wpis do ewidencji egzaminatorów, o której mowa w art. 9c ust. 2 pkt 7 UoSO,
8. ubiegania się nauczyciela o wpis na listę rzeczoznawców albo listę ekspertów,
9. prowadzenia obsługi ekonomiczno-administracyjnej szkół i placówek oświatowych,
10. pozyskiwania danych przez regionalne izby obrachunkowe za pośrednictwem bazy danych SIO,
11. pozyskiwania danych przez uczelnie do celów rekrutacji na studia wyższe,
12. pozyskiwania danych przez GUS.

Zgodnie z zapisami ustawy o SIO poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne, będą wprowadzały do zbioru danych o uczniach informację o wydaniu uczniowi:

1. opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka lub
2. orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, wraz z określeniem przyczyny ich wydania, tzn. rodzaj niepełnosprawności dziecka, w tym stopień upośledzenia umysłowego, lub niedostosowanie społeczne, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy; w przypadku niepełnosprawności sprzężonej - wskazane współwystępujące niepełnosprawności.

Z racji danych zawartych w bazie danych SIO wzmocnione zostały zabezpieczenia przed dostępem do nich osób nieuprawnionych. Tylko osoby, których umocowanie zostało stwierdzone w wyniku pozytywnego przejścia procedury weryfikacji dostępu do bazy danych SIO, mogą otrzymać upoważnienie do wykonywania określonych czynności związanych z:

1. pobieraniem,
2. przekazywaniem i
3. przetwarzaniem danych zgromadzonych w bazie danych SIO.

Nowa ustawa o systemie informacji oświatowej wchodzi w życie 30 kwietnia 2012 r. z wyjątkiem: art. 128 ust. 1, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia oraz art. 102, 103 i 121, które wchodzą w życie z dniem 1 sierpnia 2012 r. Przez cały okres przejściowy obydwa systemy informacji oświatowej (stary i nowy) funkcjonować będą równolegle.